Jak zmieniający się świat wpływa na zapylacze i co mogą zrobić pszczelarze?

Raport Bee:Wild opublikowany przez naukowców z University of Reading w 2024 roku przyniósł niepokojące wnioski – pszczoły i inne zapylacze stają wobec nowej generacji zagrożeń, które wykraczają poza dobrze znane problemy, takie jak pestycydy czy zmiany klimatyczne.
Badacze wymieniają aż 12 nowych czynników, które coraz silniej wpływają na populacje pszczół na całym świecie. Wśród nich pojawiają się zjawiska jeszcze kilka lat temu niekojarzone z pszczelarstwem: konflikty zbrojne, mikroplastiki, a także sztuczne oświetlenie nocne.

Wojny i konflikty zbrojne – nieoczywisty wróg zapylaczy

Zbrojne konflikty nie tylko niszczą infrastrukturę i środowisko, ale także prowadzą do monokultur i degradacji terenów zielonych. W rejonach objętych wojną rolnictwo często ulega uproszczeniu – sadzi się tylko najbardziej wydajne rośliny uprawne, kosztem bioróżnorodności.
Brak różnorodnych kwiatów oznacza głód dla pszczół, a zanieczyszczenia powietrza i gleby utrudniają regenerację środowiska.

Co więcej, transport sprzętu wojskowego i paliw powoduje dodatkowe emisje i skażenia, które mogą wpływać na florę nektarodajną.
Pszczoły w regionach konfliktowych mają trudniejszy dostęp do wody i często giną z powodu skażeń chemicznych lub utraty siedlisk.

Mikroplastiki w ulach – cichy, ale realny problem

Naukowcy po raz pierwszy udokumentowali obecność mikroplastików w wosku i miodzie pszczelim. Cząsteczki plastiku dostają się do ula przez pył, wodę lub nektar z roślin rosnących w zanieczyszczonych środowiskach.
Zanieczyszczenie to nie jest obojętne – mikroplastiki mogą:

• zakłócać mikroflorę jelitową pszczół,
• obciążać ich układ odpornościowy,
• wpływać na niższą przeżywalność larw i matek pszczelich.

Według raportu Bee:Wild, w niektórych miejskich pasiekach w Europie i Azji stężenie mikroplastików w wosku jest porównywalne z tym w wodzie pitnej w miastach.

Sztuczne światło – zaburzony rytm dnia i nocy

Kolejnym rosnącym problemem jest zanieczyszczenie światłem (light pollution). Sztuczne oświetlenie ulic, reklam i budynków sprawia, że owady gubią orientację.
Pszczoły są organizmami rytmicznymi – światło wpływa na ich cykl pracy, odpoczynku i orientację przestrzenną.
W miastach, gdzie niebo jest stale rozświetlone, owady często nie wracają do ula lub wypadają z rytmu dobowego, co osłabia całe kolonie.

Badania pokazują, że nawet delikatne oświetlenie LED w pobliżu pasieki może zmniejszyć aktywność pszczół o 30–40%.

Zapoznaj się także z – Mercosur a pszczelarze – Wsparcie dla rolników i pszczelarzy po wprowadzeniu umowy UE-Mercosur

Inne nowe zagrożenia według raportu Bee:Wild

Wśród pozostałych zagrożeń badacze wymieniają m.in.:

1

Uproszczenie upraw („crop simplification”) w wyniku konfliktów i wojen

Wojny i konflikty zbrojne prowadzą do uproszczenia systemów rolnych: mniej gatunków roślin, większe monokultury, mniejsza różnorodność nektarodajnych kwiatów. Zapylacze tracą źródła pożywienia. reading.ac.uk+1

2

Zanieczyszczenie mikroplastikami

W ulach wykryto cząsteczki plastiku (np. PET) w wielu koloniach – może to wpływać negatywnie na zdrowie pszczół, larw lub matek. ScienceDaily+1

3

Nieodpowiednio zaplanowane zalesienia lub sadzenie drzew w ramach działania „Net Zero”

Sadzenie drzew dla pochłaniania CO₂, bez uwzględnienia nektarodajnych kwiatów lub różnorodności roślinnej, może tworzyć lasy ubogie dla zapylaczy. CTF Assets+1

4

Zanieczyszczenie antybiotykami

Antybiotyki z rolnictwa lub hodowli trafiają do środowiska, mogą przedostawać się do uli, wpływać na zdrowie pszczół i ich zachowania (np. zmniejszanie żerowania). ScienceDaily

5

Zanieczyszczenie powietrza (air pollution)

Zanieczyszczenia powietrza (ozon, NOx, pyły zawieszone) mogą utrudniać pszczołom orientację, węch i dotarcie do pożywienia. reading.ac.uk+1

6

Wzrost upraw w pomieszczeniach (indoor farming) i ograniczenie siedlisk dzikich zapylaczy

Przenoszenie upraw do szklarni, tuneli lub hal zmniejsza otwarte tereny z kwiatami i ogranicza dostęp dzikim zapylaczom, co może prowadzić do presji na pszczoły domowe. De Klimaatcoalitie

7

Zwiększony popyt na wydobycie metali i minerałów (np. lit, kobalt) – wpływ na tereny naturalne

Wydobycie minerałów może prowadzić do dewastacji środowiska, utraty siedlisk i skażeń terenów, co wpływa pośrednio na zapylacze. EcoWatch+1

8

„Koktajle” pestycydowe (pesticide cocktails)

Użycie wielu różnych pestycydów jednocześnie może być bardziej szkodliwe niż pojedyncze substancje – ich interakcje mogą silniej osłabiać zapylacze. CTF Assets+1

9

Zanieczyszczenie światłem nocnym („light pollution”)

Sztuczne światło nocne zaburza aktywność owadów nocnych i zapylaczy, zmniejsza wizyty na kwiatach, zwłaszcza tych działających po zmroku. ScienceDaily

10

Zanieczyszczenia metalami ciężkimi (heavy metal pollution)

Toksyczne metale jak kadm, rtęć mogą wpływać na zdrowie i zachowanie zapylaczy – np. zmniejszając odporność czy zdolność żerowania. EcoWatch

11

Wzrost wielkości i częstotliwości pożarów (wildfires) w połączeniu z innymi zagrożeniami

Duże pożary niszczą siedliska, kwiatostany i powodują utratę nektarodajnych roślin, a położenie uli w sąsiedztwie terenów zagrożonych pożarami staje się ryzykowne. Re:wild

12

Regionalny spadek monitoringu pestycydów i regulacji (regional loss of pesticide monitoring)

Brak śledzenia i regulacji w niektórych regionach prowadzi do nadmiernego i niekontrolowanego użycia środków chemicznych, co szkodzi zapylaczom. EcoWatch+1

---

Jak prowadzić pasiekę w nowych realiach?

Zmieniający się świat wymaga nowego podejścia do pszczelarstwa – zarówno na wsi, jak i w mieście.

Pasieka w warunkach miejskich

Miasta stają się coraz ważniejszym miejscem dla pszczół – mimo zagrożeń, oferują zróżnicowaną florę i długi okres kwitnienia.
Aby ograniczyć wpływ mikroplastików i światła:

• stawiaj ule w zacienionych miejscach, z dala od lamp ulicznych i ekranów LED,
• filtruj wodę, jeśli pobierana jest z miejskiego źródła,
• dbaj o czystość wosku – wymieniaj plastry co 2–3 lata.

Pasieka w warunkach podmiejskich lub wiejskich

Na terenach rolniczych kluczowe jest:

• sadzenie roślin miododajnych wzdłuż pól,
• unikanie monokultur i wspieranie sąsiadów-rolników w stosowaniu upraw mieszanych,
• tworzenie poideł z czystą wodą i naturalnych schronień (np. żywopłoty, dzikie zakątki).

Co może zrobić każdy z nas?

Nie trzeba być pszczelarzem, by pomóc zapylaczom.
Wystarczy kilka drobnych działań:

• posadź rośliny przyjazne pszczołom (lawenda, koniczyna, lipa, facelia),
• unikaj koszenia trawników w pełni kwitnienia,
• wybieraj lokalne produkty pszczele – wspierasz tym samym pasieki, które dbają o bioróżnorodność,
• ogranicz sztuczne światło nocą, zwłaszcza w ogrodzie i na tarasie.

Pomóż pszczołom – Rośliny miododajne – co posadzić w ogrodzie, aby wspierać pszczoły?

Podsumowanie: pszczoły na rozdrożu cywilizacji

Raport Bee:Wild pokazuje, że pszczoły stają dziś w obliczu nowych wyzwań, które wynikają nie tylko z natury, ale z samego sposobu, w jaki funkcjonuje współczesny świat.
Wojny, mikroplastiki, zanieczyszczenie światłem i hałasem – to zagrożenia, które jeszcze dekadę temu nie mieściły się w definicji „ochrony zapylaczy”.

Jednak przyszłość nie jest przesądzona. Wystarczy zmiana świadomości – zarówno wśród pszczelarzy, jak i zwykłych mieszkańców.
Każdy z nas może uczynić swoją okolicę bardziej przyjazną pszczołom: ograniczyć światło, sadzić kwiaty, wybierać lokalne miody i dbać o czystość środowiska.

Bo pszczoły nie potrzebują wielkich deklaracji – potrzebują ciszy, natury i naszej codziennej troski.

Rekomendowana literatura / źródła

• C. Howard, D. Buchori, L. G. Carvalheiro, K. Hogendoorn, S. Jha, H.T. Ngo, C.L. Seymour, D. Senapathi & S.G. Potts (2025) Emerging threats and opportunities for conservation of global pollinators. Raport dla Bee:wild. University of Reading. De Klimaatcoalitie+2CTF Assets+2
• „Bees facing new threats, putting our survival & theirs at risk” – artykuł podsumowujący raport, University of Reading, 20 maj 2025. reading.ac.uk+1
• „Air pollution prevents pollinators finding flowers” – artykuł badawczy, University of Reading, 4 września 2023. reading.ac.uk
• Storkey, J., Brown, M.J.F., Carvell, C., Dicks, L.V., Senapathi, D. (2021) „Wild pollinators in arable habitats: trends, threats and opportunities”. In: Hurford, C., Wilson, P., Storkey, J. (eds) The Changing Status of Arable Habitats in Europe. Springer. centaur.reading.ac.uk
• „Bumble bees are still being harmed by pesticides” – raport badawczy, University of Reading, 29 listopada 2023. reading.ac.uk