Choroby skóry, takie jak łuszczyca, trądzik czy atopowe zapalenie skóry (egzema), stanowią poważny problem zdrowotny i społeczny. Ich przewlekły przebieg, podatność na nawroty oraz wpływ na jakość życia pacjentów sprawiają, że dermatologia stale poszukuje nowych metod wspomagających leczenie. Coraz większe zainteresowanie budzą naturalne preparaty biologicznie czynne, w tym propolis – produkt pszczeli o złożonym składzie chemicznym i bogatej historii terapeutycznej.

---

Skład chemiczny propolisu – fundament działania

Propolis jest złożoną mieszaniną ponad 300 zidentyfikowanych związków chemicznych, a jego skład różni się w zależności od źródła botanicznego i geograficznego. Kluczowe grupy związków aktywnych to:

• Flawonoidy (chryzyna, galangina, pinocembryna) – znane z silnych właściwości przeciwutleniających i przeciwzapalnych,
• Kwasy fenolowe i ich estry (kwas kawowy, kwas ferulowy, ester fenetylowy kwasu kawowego – CAPE),
• Terpenoidy i sterole – działające przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie,
• Aldehydy aromatyczne, estry i alkohole – o właściwościach antyseptycznych,
• Mikroelementy i witaminy (m.in. cynk, mangan, witaminy z grupy B).

Badania wskazują, że szczególnie CAPE (caffeic acid phenethyl ester) odgrywa istotną rolę w modulacji odpowiedzi immunologicznej i hamowaniu procesów zapalnych zachodzących w skórze.

---

Mechanizmy działania propolisu na skórę

Z perspektywy dermatologicznej kluczowe mechanizmy działania propolisu to:

1. Działanie przeciwzapalne
   • hamowanie aktywności enzymów prozapalnych (COX-2, lipooksygenaza),
   • redukcja wydzielania cytokin prozapalnych (IL-1β, TNF-α, IL-6),
   • hamowanie aktywacji czynnika transkrypcyjnego NF-κB odpowiedzialnego za przewlekłe stany zapalne.
2. Działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze
   • zahamowanie wzrostu bakterii Staphylococcus aureus (często kolonizującego skórę w AZS),
   • działanie wobec Cutibacterium acnes – bakterii odpowiedzialnej za rozwój trądziku,
   • aktywność wobec grzybów z rodzaju Candida i dermatofitów, które mogą komplikować przebieg zmian skórnych.
3. Wspomaganie procesów regeneracyjnych
   • przyspieszenie proliferacji fibroblastów i keratynocytów,
   • stymulacja produkcji kolagenu i przyspieszenie epitelializacji ran,
   • ochrona skóry przed stresem oksydacyjnym dzięki neutralizacji wolnych rodników.

---

Propolis a łuszczyca

Łuszczyca (psoriasis vulgaris) to choroba autoimmunologiczna, której istotą jest nadmierna proliferacja keratynocytów oraz przewlekły stan zapalny skóry. Leczenie konwencjonalne obejmuje m.in. glikokortykosteroidy, analogi witaminy D czy leki biologiczne, jednak wielu pacjentów poszukuje terapii wspomagających.

Potencjalny wpływ propolisu w łuszczycy:

• hamowanie nadmiernej aktywności keratynocytów poprzez regulację ekspresji genów związanych z proliferacją,
• zmniejszenie stanu zapalnego w skórze dzięki inhibicji cytokin prozapalnych,
• działanie antyoksydacyjne chroniące tkanki przed stresem oksydacyjnym nasilającym objawy choroby,
• ograniczanie wtórnych infekcji bakteryjnych towarzyszących zmianom łuszczycowym.

Badania kliniczne wskazują, że stosowanie maści z ekstraktem propolisowym może redukować rumień, łuszczenie i świąd u pacjentów z łuszczycą plackowatą.

---

Propolis a trądzik

Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest wynikiem interakcji pomiędzy nadprodukcją sebum, zaburzeniami rogowacenia mieszków włosowych oraz rozwojem bakterii C. acnes. Standardowe leczenie obejmuje retinoidy, antybiotyki i kwasy keratolityczne, jednak narastająca oporność bakterii na antybiotyki stwarza potrzebę poszukiwania alternatyw.

Propolis może działać w trądziku poprzez:

• silne właściwości antybakteryjne wobec C. acnes,
• zmniejszenie stanu zapalnego wokół mieszków włosowych,
• regulację wydzielania sebum poprzez wpływ na metabolizm lipidów w skórze,
• przyspieszenie gojenia zmian trądzikowych i redukcję blizn potrądzikowych.

Badania in vitro wykazały, że ekstrakty propolisowe mają porównywalną aktywność antybakteryjną wobec C. acnes jak erytromycyna – jeden z antybiotyków stosowanych w terapii trądziku.

---

Propolis a atopowe zapalenie skóry (egzema)

Atopowe zapalenie skóry (AZS) charakteryzuje się przewlekłym stanem zapalnym, dysfunkcją bariery naskórkowej i nasilonym świądem. U pacjentów z AZS często dochodzi do kolonizacji skóry przez Staphylococcus aureus, co dodatkowo pogarsza objawy.

Rola propolisu w AZS:

• działanie przeciwzapalne poprzez redukcję ekspresji cytokin Th2 (IL-4, IL-13), które odgrywają kluczową rolę w AZS,
• ograniczanie kolonizacji skóry przez S. aureus,
• przyspieszanie regeneracji bariery naskórkowej dzięki stymulacji syntezy lipidów skóry,
• zmniejszenie świądu i poprawa nawilżenia skóry.

W badaniach klinicznych u dzieci z AZS wykazano, że stosowanie maści propolisowej zmniejszało nasilenie zmian skórnych i świądu w porównaniu z placebo.

---

Ograniczenia i bezpieczeństwo stosowania

Choć propolis wykazuje liczne korzystne działania, należy pamiętać o jego potencjale alergizującym. Alergia kontaktowa na propolis występuje u 1,2–6,6% pacjentów z dermatozami przewlekłymi. Objawia się zaczerwienieniem, świądem i wysypką.

Z tego względu zaleca się:

• wykonanie próby uczuleniowej przed rozpoczęciem stosowania,
• ostrożność u osób uczulonych na inne produkty pszczele (miód, pyłek, jad pszczeli),
• konsultację dermatologiczną w przypadku stosowania u dzieci i osób przewlekle chorych.

---

Podsumowanie

Propolis to bioaktywny produkt pszczeli o udokumentowanych właściwościach przeciwzapalnych, przeciwbakteryjnych i regeneracyjnych. Jego zastosowanie w dermatologii – szczególnie w łuszczycy, trądziku i atopowym zapaleniu skóry – znajduje coraz więcej potwierdzeń w badaniach klinicznych i laboratoryjnych.

Może stanowić cenne uzupełnienie standardowej terapii, poprawiając kondycję skóry i łagodząc objawy chorób przewlekłych. Wymaga jednak ostrożności ze względu na ryzyko alergii.